Европа не ги прима студентите од корумпирани образовни системи


Проф. Стефан Хајнеман од Универзитетот во Тенеси, САД


Во Македонија гостувате како учесник на Тркалезна маса за корупцијата во високо образование. Колку пред доаѓањето бевте запознати со проблемот на корупцијата кај нас?

Внимателно ги слушав студентите со кои овде имав контакти, а кои зборуваа за своите искуства со корупцијата, кои не се поразлични од оние во другите делови на светот. Со проблемот на корупцијата активно се занимавам последниве десеттина година и таа е навистина многу распространета.

Колку студентите успеваат да се отворат пред Вас?

Ова зависи од тоа колку се богати, односно доколку можат да платат, тие за корупцијата не зборуваат како за проблем. Меѓутоа, кога тоа не е случај се отвораат и зборуваат. Според моите сознанија, корупцијата е многу поизразена на студиите за кои владее нагласен интерес, односно поголема е на правните отколку на математичките студии.

Професионално сте биле ангажирани во 40 земји, па каде корупцијата е најизразена?

Немам прецизни статистички податоци, но ако се ценат анкетите што ги спроведовме на тема корупција во 12 земји, таа е најизразена во африканските земји. „Транспаренси интернешенел“ излезе со свои списоци во кои предничи Централна Африка. Во истражувањата го обработувавме и прашањето колку често студентите плаќаат мито и под кои околности, па можам да ви кажам дека тука не постојат стриктни правила. Пред една година објавивме и истражување за тоа колкави се економските трошоци на државите, кои имаат корупција во високото образование. Во Молдавија, Хрватска, во Бугарија над 75 отсто од испитаниците изјавија дека имале искуство со корупцијата. Доколку над 50 отсто се изјаснат позитивно, тогаш за нас тој образовен систем не е добар.

Направивме истражување и каков е односот на пазарот на трудот во однос на дипломците, кои доаѓаат од коруптивни факултети. Можам да кажам дека тие редовно се помалку платени од останатите. Во Казахстан и во Киргистан, каде што го правевме истражувањето, заклучивме дека се помали шансите тие да се вработат во меѓународни организации, бидејќи се знае од каков образовен систем доаѓаат и оти и тие плаќале за да ги положат испитите. Вработувачот сака да има систем на заштита и затоа тие земаат 25 отсто помала плата отколку нивните колеги од другите универзитети каде што корупцијата е мала или воопшто ја нема. Корупцијата може да ги погоди сите, бидејќи ако ни дојдат двајца дипломци од факултет за кој се знае дека е коруптивен, практично, цената ја плаќа и оној кој не давал поткуп за своето образование.


Може ли тука нешто да промени Болоњскиот процес, кој налага поинаков вид образование?

Да, Болоњскиот процес придонесе многу во намалувањето на корупцијата, бидејќи западните земји во моментот кога ќе дознаат дека еден образовен систем е коруптивен не ги признаваат ниту дипломите, ниту ќе бидат заинтересирани за трансфер на знаења. Оттаму, многу треба да се внимава. Кога на мојот универзитет во Тенеси, САД, би аплицирале студенти од земји познати по коруптивниот образовен систем, тие не би поминале.


Постои ли корупција на Вашиот универзитет и ако ја нема, како го решивте тој проблем?

Со сигурност ви тврдам дека на мојот универзитет корупцијата е рамна на нула, воопшто нема. А решена е многу едноставно - со потпишувањето на етичкиот кодекс кон кој професорите, а и студентите, мора строго да се придржуваат. Се потпишува секоја година и тој е рамен на закон, зашто оној кој не го почитува ќе биде отпуштен и никогаш повеќе нема да најде работа во образованието. Сите студенти на почетокот го читаат етичкиот кодекс и постојано се потсетуваат на неговите одредби. Ако некој се обиде да плати пари за оценка, тоа се смета за исклучително голем прекршок за кој следуваат санкции.

Секој универзитет има и студентски суд, кој има можност да донесе пресуда. Како што може да биде избркан професор, тоа може да му се случи и на студент. Но, за нив има неколку вида санкции - ако признае дека погрешил ќе добие единица или „ф“, како што е кај нас оценката за паѓање на испит, потоа судот може да одлучи за период од еден семестар или една учебна година да го отстрани студентот, додека најстрогата опција е да го избркаат засекогаш. Студентскиот суд има авторитет и власт да влијае и на друг универзитет, но и да аплицира студентот на друг универзитет, кога таму ќе ги видат оценките ќе им биде јасно зошто бил отстранет.


Дали начините на корупција секаде се исти?

Во принцип да, но, сепак, во некои држави корупцијата подразбира само давање пари, а во други станува збор и за сексуални злоупотреби на студентите од страна на професорите, повторно со цел да се положи испитот. Ова второто е најчесто во Африка, но во Русија, на пример, се бара мито за прием на факултет и таму постои таканаречена приватна цена со која можете да се запишете на универзитет.

Во Македонија, како што знам, можеби не е присутна толку паричната корупција, колку што образовниот систем ви е подложен на користење најразлични пријателски и други врски за да се положи испитот, што е, исто така, лошо и може да претставува проблем кога ќе сакаат да се вработат надвор од границите на вашата држава.


Во Македонија давањето поткуп е кривично дело и за давателот и за примачот и оттаму луѓето тешко се одлучуваат да пријават. Кој е Вашиот совет за искоренување на корупцијата?

Постојат две правила за санкционирање - кривичниот закон што вие го имате и професионалните стандарди што ги воспоставуваат факултетите. Студентскиот суд кај нас никого не може да го стави в затвор, но може засекогаш да го избрка од институцијата. Кај вас се неопходни промени за да излезете од корупција. Затоа, мој совет е да воспоставите етички кодекси, кои ќе бидат објавени во медиумите и во кои јасно ќе биде дефинирано што е корупција. Голема помош би имале и од формирањето студентски судови, кои би ги санкционирале студентите што даваат поткуп, како и суд на факултети што ќе ги казнува професорите. Без вакви промени тешко ќе се ослободите од корупцијата.


Извор: Утрински Весник

Comments: 0 I Send a comment